Osłabienie

Ogólne osłabienie

i brak łaknienia

Bóle

Występują bóle głowy i mięśni

Gorączka

Może towarzyszyć zakażeniu

Powiększone węzły chłonne

Bolesne w okolicy miejsca zakażenia

Wysypka

Pojawiają się pęcherze i krosty

Charakterystyczne objawy cowpox:   

Zmiany skórne

Niewielka czerwona zmiana na skórze

planowanych aktywności

wieku pacjenta

chorób przewlekłych

stylu podróżowania

długości pobytu

kraju wyjazdu

Na wizytę najlepiej umówić się kilka tygodni przed planowanym wyjazdem, aby lekarz mógł dobrać odpowiedni plan szczepień i profilaktyki.

Kiedy najlepiej umówić konsultację?

Konsultacja z lekarzem medycyny podróży pomaga dobrać zalecenia do:

CHOROBY WIRUSOWE

konsultacje dla osób prywatnych i firm

możliwość wystawienia żółtej książeczki

zalecenia dopasowane do kierunku podróży

indywidualny plan szczepień

Umów konsultację medycyny podróży w przychodni Mark-Med w Katowicach lub skorzystaj z teleporady przed wyjazdem.

Przygotuj się bezpiecznie do podróży

Ospa krowia (cowpox) to rzadka choroba wirusowa przenoszona ze zwierząt na ludzi. Mimo swojej nazwy nie jest związana wyłącznie z bydłem - zakażenia mogą występować również po kontakcie z kotami i gryzoniami. W październiku 2026 roku naukowcy opisali pierwsze potwierdzone przypadki zakażenia ludzi wirusem cowpox w Czechach. Czym jest ospa krowia, jakie daje objawy i jak można ograniczyć ryzyko zakażenia?

Ospa krowia jest chorobą odzwierzęcą, wywoływaną przez wirusa cowpox (Cowpox virus, CPXV). Wirus należy do rodzaju Orthopoxvirus, obejmującego również inne patogeny, takie jak wirus ospy prawdziwej oraz wirus mpox. Chociaż wirusy te są ze sobą spokrewnione, wywołują odrębne choroby.

Według danych CDC i WHO naturalnym rezerwuarem wirusa cowpox są przede wszystkim dzikie gryzonie. Zakażeniu mogą ulegać również inne ssaki, w tym koty, szczury hodowlane, bydło oraz niektóre zwierzęta dzikie. Człowiek jest przypadkowym gospodarzem wirusa. Zakażenia ludzi występują rzadko i są opisywane głównie w Europie oraz części Azji.

U większości osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym choroba ma charakter miejscowy i dotyczy przede wszystkim skóry. U pacjentów z zaburzeniami odporności może jednak prowadzić do ciężkich powikłań.

Nowe przypadki ospy krowiej w Europie - doniesienia z Czech

8 października 2026 roku w czasopiśmie naukowym Virology Journal opublikowano opis pierwszych potwierdzonych zakażeń wirusem cowpox u ludzi w Czechach. Zakażenie rozpoznano u dwojga młodych dorosłych - 22-letniej kobiety i jej 21-letniego partnera.

U pacjentów wystąpiły zmiany skórne na ramionach, którym towarzyszyły zaczerwienienie, obrzęk i powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Zmiany stopniowo przekształciły się w głębokie owrzodzenia. Proces gojenia trwał około 6–8 tygodni, a po ustąpieniu choroby pozostały blizny. U jednej z osób konieczne było chirurgiczne usunięcie martwiczo zmienionych węzłów chłonnych.

Czy zakażenie pochodziło od szczurów domowych?

Około czterech tygodni przed wystąpieniem objawów para kupiła szczury hodowlane. W kolejnych tygodniach u większości zwierząt pojawiły się objawy ze strony układu oddechowego, a następnie zwierzęta padły. Badacze podejrzewają, że źródłem zakażenia były szczury, jednak nie udało się ostatecznie potwierdzić transmisji wirusa od tych konkretnych zwierząt.

Co istotne, pierwsze badania laboratoryjne pacjentów nie wykazały zakażenia. Dopiero ponowna analiza zabezpieczonych próbek, przeprowadzona niemal rok później, umożliwiła wykrycie materiału genetycznego wirusa cowpox. Opisane przypadki pokazują, że rozpoznawanie rzadkich chorób odzwierzęcych może stanowić wyzwanie diagnostyczne. Nie oznacza to jednak, że w Europie występuje obecnie epidemia ospy krowiej.

Jak dochodzi do zakażenia wirusem cowpox?

Zgodnie z publikacjami CDC główną drogą zakażenia człowieka jest bezpośredni kontakt z zakażonym zwierzęciem. Wirus może wniknąć do organizmu przez uszkodzoną skórę, np. podczas ugryzienia, zadrapania lub kontaktu rany z zakaźnym materiałem.

Do zwierząt, które mogą przenosić wirusa na człowieka, należą przede wszystkim:

• Koty – szczególnie wychodzące, które polują na dzikie gryzonie.

• Szczury hodowlane – zakażenia ludzi związane z kontaktem z tymi zwierzętami zostały udokumentowane m.in. w Niemczech.

• Dzikie gryzonie – stanowią naturalny rezerwuar wirusa.

• Inne zakażone ssaki – kontakt z nimi również może stanowić potencjalne źródło zakażenia.

W 2009 roku na łamach czasopisma CDC Emerging Infectious Diseases opisano grupę pięciu osób zakażonych wirusem cowpox po kontakcie ze szczurami pochodzącymi z tego samego miotu.

Czy ospa krowia przenosi się z człowieka na człowieka?

Ospa krowia nie jest uznawana za chorobę łatwo przenoszącą się między ludźmi.

Typowe zakażenia człowieka są związane z kontaktem z zakażonym zwierzęciem. Nie udokumentowano zwykłej transmisji międzyludzkiej w codziennych kontaktach.

Mimo to zmiany skórne należy odpowiednio zabezpieczać, a podczas ich pielęgnacji przestrzegać zasad higieny.

Jakie są objawy ospy krowiej u człowieka?

Okres inkubacji, czyli czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi zwykle około tygodnia, ale może mieścić się w przedziale od 3 do 21 dni. Najbardziej charakterystycznym objawem są zmiany skórne pojawiające się w miejscu wniknięcia wirusa.

Objawy skórne. Początkowo może wystąpić niewielkie zaczerwienienie lub grudka. W kolejnych dniach zmiana może przekształcić się w:

• pęcherzyk wypełniony płynem,

• krostę,

• bolesne owrzodzenie,

• zmianę z ciemnym, martwiczym strupem.

Zmiany najczęściej występują na dłoniach, palcach, przedramionach lub innych częściach ciała, które miały kontakt z zakażonym zwierzęciem. Gojenie może trwać kilka tygodni, a niekiedy pozostawiać blizny.

Objawy ogólne. U części pacjentów mogą pojawić się również:

• gorączka,

• osłabienie i złe samopoczucie,

• bóle głowy lub mięśni,

• bolesne powiększenie okolicznych węzłów chłonnych,

• obrzęk i zaczerwienienie wokół zmiany skórnej.

Przebieg choroby jest zróżnicowany i zależy między innymi od stanu układu odpornościowego pacjenta.

Czy ospa krowia jest niebezpieczna?

U większości osób z prawidłową odpornością zakażenie ma przebieg samoograniczający się. Oznacza to, że organizm zwykle sam zwalcza infekcję, chociaż proces gojenia zmian skórnych może być długotrwały. Nie oznacza to jednak, że chorobę można lekceważyć.

Kto jest szczególnie narażony na ciężki przebieg krowiej ospy? Większe ryzyko powikłań dotyczy:

• osób z obniżoną odpornością,

• pacjentów po przeszczepieniach narządów,

• osób przyjmujących leki immunosupresyjne,

• pacjentów z atopowym zapaleniem skóry lub innymi chorobami uszkadzającymi barierę skórną.

U tych osób zakażenie może prowadzić do rozległych zmian skórnych, martwicy tkanek, a w najcięższych przypadkach do zakażenia uogólnionego. Szczególnie niebezpieczne mogą być również zmiany obejmujące okolice oczu.

Jak diagnozuje się ospę krowią?

Rozpoznanie choroby wymaga połączenia oceny klinicznej z dokładnym wywiadem epidemiologicznym. Lekarz powinien uwzględnić informacje dotyczące:

• kontaktu z kotami, szczurami i innymi gryzoniami,

• niedawnych ugryzień lub zadrapań,

• chorób występujących u zwierząt domowych,

• charakteru i przebiegu zmian skórnych.

Potwierdzenie zakażenia może wymagać specjalistycznych badań molekularnych PCR, pozwalających wykryć materiał genetyczny wirusa. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się m.in. zakażenia bakteryjne skóry, opryszczkę, mpox oraz inne choroby powodujące zmiany pęcherzykowe i owrzodzenia. Ze względu na rzadkie występowanie ospy krowiej diagnostyka może wymagać współpracy ze specjalistycznym laboratorium.

Jak wygląda leczenie ospy krowiej?

W większości niepowikłanych przypadków leczenie ma charakter objawowy i wspomagający. Obejmuje przede wszystkim:

• odpowiednią pielęgnację zmian skórnych,

• zabezpieczanie ran przed wtórnym zakażeniem,

• leczenie bólu i gorączki, jeśli występują,

• obserwację procesu gojenia.

W przypadku nadkażenia bakteryjnego lekarz może zalecić antybiotykoterapię. Antybiotyki nie działają jednak bezpośrednio na wirusa cowpox. W ciężkich przypadkach konieczna może być hospitalizacja i specjalistyczne leczenie. Nie ma obecnie powszechnie przyjętego, swoistego schematu leczenia przeciwwirusowego ospy krowiej o jednoznacznie potwierdzonej skuteczności klinicznej. Ewentualne zastosowanie leków przeciwwirusowych wymaga indywidualnej oceny specjalistycznej.

Jak zapobiegać zakażeniu ospą krowią?

Profilaktyka opiera się przede wszystkim na ograniczaniu kontaktu z potencjalnie zakażonymi zwierzętami oraz przestrzeganiu zasad higieny.

CDC w zaleceniach dotyczących bezpiecznego kontaktu z małymi ssakami podkreśla znaczenie mycia rąk, właściwej opieki nad zwierzętami i szczególnej ostrożności w przypadku osób bardziej narażonych na ciężkie zakażenia odzwierzęce.

Najważniejsze zasady profilaktyki

• Unikaj kontaktu z chorymi i martwymi zwierzętami. Nie dotykaj dzikich gryzoni ani zwierząt wykazujących niepokojące objawy bez odpowiednich środków ochrony.

• Dokładnie myj ręce po kontakcie ze zwierzętami. Dotyczy to również czyszczenia klatek, karmienia i pielęgnacji zwierząt domowych.

• Zabezpieczaj skaleczenia i otwarte rany. Uszkodzona skóra może stanowić drogę wniknięcia wirusa.

• Obserwuj stan zdrowia zwierząt domowych. W przypadku nietypowych zmian skórnych lub innych objawów choroby skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

• Zachowaj szczególną ostrożność w przypadku dzieci i osób z obniżoną odpornością. CDC zaleca, aby dzieci poniżej 5. roku życia unikały kontaktu z gryzoniami ze względu na ryzyko różnych chorób odzwierzęcych.

• Po ugryzieniu lub zadrapaniu umyj ranę wodą z mydłem. W razie potrzeby skonsultuj się z lekarzem w celu oceny ryzyka zakażenia oraz profilaktyki przeciwtężcowej lub przeciw wściekliźnie, zależnie od okoliczności.

Czy istnieje szczepionka przeciw ospie krowiej?

Obecnie nie jest dostępna szczepionka przeznaczona do rutynowej profilaktyki ospy krowiej u ludzi. Historyczne szczepienia przeciw ospie prawdziwej mogły zapewniać częściową ochronę krzyżową przed innymi ortopokswirusami. Nie oznacza to jednak, że współcześnie zaleca się rutynowe szczepienie przeciw ospie prawdziwej w celu zapobiegania zakażeniom cowpox.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Konsultacja lekarska jest wskazana, jeśli po kontakcie ze zwierzęciem pojawią się nietypowe zmiany skórne, szczególnie gdy:

• zmiana stopniowo się powiększa,

• powstaje bolesny pęcherz, krosta lub owrzodzenie,

• występuje powiększenie węzłów chłonnych,

• pojawia się gorączka lub osłabienie,

• rana nie goi się prawidłowo.

Pilnej konsultacji wymagają szybko postępujące zmiany, objawy zajęcia oka oraz podejrzenie zakażenia u osoby z istotnie obniżoną odpornością.

Warto poinformować lekarza o każdym niedawnym kontakcie z chorym zwierzęciem, nawet jeśli nie doszło do widocznego ugryzienia.

Ospa krowia a bezpieczeństwo zdrowotne – dlaczego warto znać tę chorobę?

Ospa krowia pozostaje rzadką chorobą zakaźną, jednak jej występowanie w Europie potwierdza znaczenie monitorowania chorób odzwierzęcych. Nowe przypadki opisane w Czechach pokazują, że również zwierzęta hodowane w warunkach domowych mogą stanowić potencjalne źródło zakażenia. Z perspektywy zdrowia publicznego szczególne znaczenie mają edukacja, odpowiedzialna opieka nad zwierzętami oraz współpraca lekarzy, weterynarzy i laboratoriów diagnostycznych.

Wczesna konsultacja lekarska i prawidłowo zebrany wywiad dotyczący kontaktu ze zwierzętami mogą ułatwić rozpoznanie rzadkiej choroby odzwierzęcej i ograniczyć ryzyko powikłań.

Mark-Med Katowice - profilaktyka i świadomość chorób zakaźnych

W przychodni Mark-Med w Katowicach podkreślamy znaczenie profilaktyki, edukacji zdrowotnej oraz wczesnego rozpoznawania zagrożeń związanych z chorobami zakaźnymi. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów po kontakcie ze zwierzęciem warto skonsultować się z lekarzem, który oceni stan zdrowia i potrzebę dalszej diagnostyki.

Katowice, ul. Stara Kłodnicka 43

pn.-pt.: 8:00-18:00

Rejestracja: 667 937 572

Przychodnia Mark-Med 

w Katowicach

Godziny otwarcia

Szybkie linki

ul. Stara Kłodnicka 43

40-703 Katowice 

+48 32 781 87 04

+48 667 937 572

mark-med@mark-med.pl

Poniedziałek - piątek

8:00 - 18:00